W maju 2024 r. PZITS wystąpiło do Rzecznika Praw Obywatelskich z pismem w sprawie interwencji zmierzającej do poprawy prawa w zakresie:
- jednoznacznego rozstrzygnięcia kwestii obligatoryjności stosowania Polskich Norm, których numery zostały powołane w aktach prawnych rangi rozporządzenia,
- w przypadku rozstrzygnięcia wskazującego na obowiązek ich obligatoryjnego stosowania, niezależnie od rangi aktu prawa, w którym zostały powołane – zapewnienia obywatelom bezpłatnego dostępu do treści takich dokumentów.
W dniu 4 listopada 2025 r. PZITS otrzymało odpowiedź, wskazującą na zainteresowanie RPO przedstawionym tematem. Potwierdzono w nim, że RPO wystąpił w tym zakresie do Ministra Infrastruktury oraz Ministra Rozwoju i Technologii.
Szczegóły tego wystąpienia wraz z treścią pism do obu instytucji znajdują się tutaj: https://bip.brpo.gov.pl/pl/content/rpo-polskie-normy-zrodla-prawa-rozporzadzenia-mrit-mi .
Obowiązkowe czy nie?
RPO wraca w nich uwagę m.in. na następujące kwestie:
„Polskie Normy nie są podawane do publicznej wiadomości; są traktowane jako utwór literacki podlegający ochronie w ramach prawa autorskiego. Osoba zainteresowana może się z nimi zapoznać – po uiszczeniu opłaty.
W związku z tym rodzi się pytanie, czy przepis rozporządzenia odsyłający do określonej Polskiej Normy, należy rozumieć jako adresowany do pracowników budowlanych, inwestorów, inżynierów i innych obywateli nakaz postępowania w zgodzie z daną Polską Normą.
Odpowiedź przecząca stawiałaby pod znakiem zapytania racjonalność prawodawcy, który ustanawia przepisy rozporządzenia, nie oczekując ich przestrzegania. Jeśli bowiem obywatel nie jest związany Polską Normą wskazaną w rozporządzeniu, to logicznie oznacza to, że odesłanie do Polskiej Normy jest zbędne.
Z kolei odpowiedź twierdząca świadczyłaby o niezgodności przepisów rozporządzenia z art. 88 ust. 1 i art. 2 Konstytucji. Polegałaby ona na związaniu jednostek normami prawnymi wywodzonych częściowo z opublikowanych przepisów, a częściowo z niepublikowanych Polskich Norm – tymczasem niedopuszczalne jest stosowanie przez organy administracji publicznej przepisów nieogłoszonych.”
Czy obywatel niebędący specjalistą musi znać PN?
Porusza też argument, na który zwróciło uwagę PZITS, a mianowicie:
„Zagadnienie dotyczy nie tylko specjalistów danej branży, lecz całego społeczeństwa. Zmiany legislacyjne z ostatnich lat spowodowały bowiem, że adresatami specjalistycznych aktów prawnych z zakresu budownictwa stały się nie tylko osoby fachowo zajmujące się budową budynków, ale także zwykli obywatele.
Np. inwestor budynku o powierzchni zabudowy do 70 m [2] został od 3 stycznia 2022 r. upoważniony do prowadzenia budowy bez kierownika posiadającego uprawnienia budowlane, ale jednocześnie musi on przedłożyć oświadczenie o dokonaniu pomiarów powierzchni użytkowej budynku i poszczególnych lokali mieszkalnych, w sposób zgodny z przepisami rozporządzenia w sprawie projektu budowlanego. Złożenie fałszywego oświadczenia może być powodem m.in. odmową wydania przez organ nadzoru budowlanego pozwolenia na użytkowanie obiektu.”
W trakcie prac nad nowymi WT dało się odczuć chęć MRiT do zastąpienia odesłania do PN poprzez wymagania umieszczone bezpośrednio w treści rozporządzenia. Nie udało się jednak tego efektu uzyskać.
Z zainteresowaniem będziemy oczekiwali stanowisk obu ministerstw w tej kwestii.